Verslag Kaliningrad (oktober 2010)

Kaart in het midden plaatsen
Verkeer knop
Fietsend
Transit

Expeditie Kaliningrad

Dit is het reisverslag van een fantastische Zienderogen missie naar Kaliningrad in het westen van Rusland. In de periode van 31 oktober 2010 t/m 7 november 2010 hebben wij een bezoek gebracht aan deze Russische enclave om diverse armere doelgroepen te helpen aan beter zicht. Het reisgenootschap bestond uit Frank Koole (oogarts), Jacques Tuinder (oprichter zienderogen), Jan Pluimert (opticien Specsavers), Marc van Wingerden (franchiser-opticien Specsavers) en ik, Maurice van Baekel (opticien Prins Brillen). Een genootschap van doorgewinterde opticiens, ervaringsdeskundigen is aanwezig en aangewezen deze mensen te helpen indien mogelijk.

Dag 1
’s ochtends 6.15 opgestaan om me vervolgens klaar te maken om de reis naar Rusland af te leggen. Netjes om 8.30 opgehaald door mijn lieve schoonouders om vervolgens, zoals het een echte Maurice betaamd, net niet op tijd aanwezig te zijn op Schiphol. Bij aankomst eerst maar eens kennis gemaakt met de, reeds veel besproken, reisvrienden. Even het thuisfront uitgezwaaid, de laatste versnaperingen in ontvangst genomen en de laatste donaties een plaats gegeven in mijn portemonnee. Nu door de douane! De eerste teleurstelling dient zich aan. Jacques wordt ontbonden van zijn, met zoveel liefde hergebruikte, spiegel. Het risico dat het kabine-personeel van LOT Polish Airlines door onze o zo trouwe esperantist wordt overvallen wordt dan ook niet direct uitgesloten.

Enkele uren later. Veilig en voorspoedig aangekomen op Warschau voor onze transfer richting Kaliningrad. Even snel overstappen en hup weer verder. Het toestel wordt steeds kleiner. Wij blij dat dit het laatste onderdeel van de vlucht is. Na een reis van ongeveer 50 minuten arriveren wij op Kaliningrad-Airport, synoniem voor bureaucratie. Jan had dit reeds vermeld en hij heeft gelijk! Veel formuliertjes invullen, bijdehante opmerkingen van Jan incasseren door de douane en sterke twijfels hebben bij het paspoort van de schrijver van dit stuk. Na diverse moeilijke vragen en bijeenkomsten van douaniers in korte rokken eindelijk verlost. HELLO RUSSIA!

Op het vliegveld krijgen wij direct een warm onthaal van menig bekende van Jacques. Stadislav, Elena en Sergey staan ons op te wachten om ons vervolgens te transporteren naar onze rustbestemming. Hoe meer viaducten we passeren, hoe meer wij het vertrouwen hebben dat dit wel los zal lopen. De rustplaats betreft een net weeshuis waar alles hygienisch, schoon en proper is. Valt alles mee! Na het eten even een heerlijke korte, 1 uur durende, wandeling gemaakt voor het nuttigen van een, welverdiende, pot bier. De terugweg is net zo; beetje jammer! De ouderen binnen het gezelschap houden het eerder voor gezien, zij besluiten te kiezen voor een welverdiende nachtrust.

Dag 2
6.15 de wekker. Wat een tijd! Alles voor het goede doel zullen we maar zeggen. Na even kort opfrissen aan het ontbijt om te mogen genieten van een bord heerlijke warme griesmeelpap. Jan slaat af! Frank doet een rondje door de eetzaal om de kindertjes te observeren terwijl enkele worden gedrilled tot het eten van pap. Na het ontbijt arriveert ons vervoer. Weliswaar een half uur te laat, maar dat schijnt geen incident te zijn. Het vrachtwagentje wekt de indruk dat het in Rusland niet zo nauw luistert als het gaat om veiligheid. De uitlaat lijkt zijn weg naar binnen te hebben gevonden en de chauffeur doet rustig zn gordel om en lacht met zijn drie tanden vriendelijk. Voor ons geen gordel! Wel een scheur in de voorruit. Dit geeft de burger moed! In het vrachtwagentje hebben we kennis gemaakt met Ludmila, een goede blinde kennis wie zorg gaat dragen voor de vertaling vandaag in zowel Duits als Esperanto.

De locatie was een bejaardenhuis in de regio Kaliningrad waar vooral veel cataract waargenomen is. Er zijn veel metingen verricht waarbij veelal sprake is van een lage visus waarbij stichting Zienderogen weinig kan betekenen in de vorm van een bril. Wel is het mogelijk dokter Frank’te laten beoordelen of een eventuele lensextractie deze mensen nog een kans biedt. Het was erg opvallend dat de bejaardenzorg in dit land het één en ander te wensen overhoudt als het gaat om hygiene en onderhoud.

Omdat er nog voldoende tijd beschikbaar was hebben we in de late middag nog een bezoek gebracht aan een kindertehuis waarbij we 25 metingen hebben verricht om personeel en kinderen inzicht te geven in hoe de ogen ervoor staan. Veelal was er sprake van vitale ogen en weinig pathologie. Een enkeling hebben we op een lijst genoteerd waardoor het mogelijk was een afspraak te maken met Frank.

Frank heeft deze dag een bezoek aangebracht aan de poli oogheelkunde van het plaatselijke ziekenhuis. Enkele dingen vallen hem op: Het gebrek aan kennis om de aangeschafte apparatuur te kunnen gebruiken, de hygiene en sterielheid in de OK, het verkeerde gebruik van medicatie en het verschil in aanbod aan behandelingen ten opzichte van de westerse wereld.

Dag 3
Zoals iedere ochtend was er sprake van moeizaam ontwaken. Om 6.15 werden wij opnieuw gewekt door de irritante eierwekker van Jan. Nog even de ogen dicht totdat de deur openzwaait en een luidklinkende zware stem buldert; GOEDEMORGEN ZIENDEROGEN MANSCHAPPEN… Er zat niets anders op dan onder te duiken onder het dekbed voordat de tl-verlichting je overviel als een extreem snel opkomende zon.

Na opnieuw alle spullen in te hebben geladen gaan we op weg naar onze derde locatie. Vandaag betreft het de Blindenbond van de regio Kaliningrad. Tijdens een snelle en onstuimige rit worden wij opnieuw geconfronteerd met een stukje armoe binnen deze gemeente. Er is tamelijk veel sprake van verpauperde huizen en appartementencomplexen waarbij iedere eigenaar zijn woning verbouwd op creatieve wijze.

Aangekomen bij het pand van de blindenbond lijkt het in Rusland gewoonte te zijn panden zo onaantrekkelijk mogelijk te maken voor de doelgroep waar deze voor gebruikt worden. Grote lange trappen en slecht geegaliseerde vloeren lijken schering en inslag. Na onze spullen te hebben geplaatst en ons kraampje te hebben uitgestald eerst een bezoek gebracht aan de voorzitter van de bond. De blinde man, die met zijn stoere zonnebril open doet lijkt veel weg te hebben van een lid van de maffia, verwelkomt ons met koffie, thee en worstenbroodjes. Typisch loopt deze heer op de tast naar de keuken, DOET HET LICHT AAN, en pakt voor de liefhebbers nog even de benodigdheden voor de koffie. Na het officiele gedeelte kunnen we dan eindelijk aan de slag.

Deze dag hebben wij bijzonder veel mensen gezien waar we niets voor konden beteken. Bij bijna iedereen was sprake van pathologie en veel mensen waren blind of hadden alleen lichtperceptie als het gevolg van trauma, congenitale of verworven aandoeningen. Zoals verwacht waren er dit jaar opnieuw personen die twee jaar geleden ook al een bezoek hadden gebracht aan deze missiedag die opnieuw moesten worden teleurgesteld. Enkele mensen hebben nog een bezoek aan Frank gebracht welke veelal een vernietigende prognose te wachten stond. Veel mensen waren in de veronderstelling dat deze Europese arts worden kon verrichten, maar helaas…

Dag 4
Deze dag is er sprake van een afwisselend en veelzijdig programma. Minder in het kader van oogmeten, maar meer op het gebied van formaliteiten. Vroeg opgestaan wederom. Even snel opgefrist en ontbeten en snel weer aan de slag om de kindertjes en personeel in het tehuis aan goed zicht te helpen. Wederom een doelgroep die, naar verwachting, niet erg in de slappe was zit en goed kan worden geholpen. Veelal jonge en vitale mensen. Hier en daar een ondercorrectie en verwaarloosde amblyopie, maar daar blijft het dan ook bij. Enkele brillen aangepast en de werkzaamheden zitten erop voor vandaag.

Heerlijk, nog even een moment om de conditie op peil te houden door middel van een potje tafeltennis. Bij de gedachte krijgt dokter Frank een sprankeling in zijn ogen die je normaal gesproken ziet bij een kind van zes die zijn eerste zakcentjes krijgt. Na een aantal potjes te hebben gespeeld, ons van diverse kledingstukken te hebben ontdaan en het nodige zweet te hebben verloren roept Frank s plicht. Wederom iemand die hulp nodig heeft van deze ervaren arts en zijn aanwezigheid heeft opgemerkt. Marc en ik blijven nog even achter om de winst te bepalen.

Daarna snel het busje in om te vertrekken naar een privékliniek in Kaliningrad waar wij met de neus op de feiten worden gedrukt. In deze kliniek wordt al direct é én en ander duidelijk. Als je geld hebt bestaat de mogelijkheid je hier te laten opereren, refractiechirurgie te ondergaan of fatsoenlijk contactlenzen aan te laten meten op een propere manier. Wanneer je géén geld hebt dien je je te behelpen met de standaard gezondheidszorg. Bij deze privé-kliniek wordt veel verdient aan amblyopie-controles bij kinderen. Dit gebeurd, van horen zeggen, veelal met achterhaalde technieken welke in een moderne vorm zijn gegoten. De ervaringsdeskundige in ons midden geeft aan dat er behandelingen zijn die veel meer voor de hand liggen en minder kosten, zoals bijvoorbeeld afplakken! Na de koffietafel onveilig te hebben gemaakt snel naar het hostel om ons over te geven aan het diner. Vis!

Dag 5
Opstaan met een levenloos gevoel. Ook in Rusland dient er op de blaren te worden gezeten na een avond te hebben doorgezakt. Dat blijkt per locatie niet uit te maken. Vandaag wordt er na de gebruikelijke pap-rituelen een bezoek gebracht aan de invalidenvereniging van Kaliningrad. Vandaag staan er ongeveer 80 metingen op het programma. Stevig doorwerken dus. De populatie is uiteenlopend. Volwassenen, bejaarden, gehandicapte kinderen en slechtzienden passeren de revue vandaag. Tussen de middag ons nog rustig vergrepen aan een goede warme lunch van fahina, die ons goed in de watten legde. Na een rustige wandeling weer snel aan de bak, want zoals gewoonlijk staat nieuw volk ons op te wachten. Langzaam aan worden er wat patienten met verdachte pathologie verzameld voor Frank die vandaag ook zijn steentje zal komen bijdragen aan het geheel. Naar verwachting wederom veel personen waarvoor weinig tot niets kan worden betekend. Wat vooral veel gezien wordt zijn atrofieen van het netvlies waarbij de prognose uiterst slecht is.

Dag 6
Dag twee op dezelfde locatie. De opkomst op deze locatie lijkt groter te zijn als verwacht. Het is wenselijk dat wij een dag langer blijven om de hoeveelheid mensen tegemoet te komen. Ook vandaag weer een royale hoeveelheid mensen die wij tevreden kunnen stemmen met het aanpassen van een bril. Natuurlijk ook veel mensen die teleurgesteld moeten worden. Vandaag hebben we afgesproken de lunch kort te houden en niet langer door te werken dan tot half zes. Uiteraard moeten de nodige souvenirs nog worden aangeschaft voor de thuisblijvers in ons koude kikkerlandje om een indruk te kunnen geven en te kunnen bewijzen dat wij ons niet hebben vergaapt aan een goudgeel bounty strand.

We zijn deze op een na laatste avond met zijn zessen uit eten geweest in een typisch Litouws restaurant. Goed en veel vlees voor een schappelijke prijs. Nog zitten overwegen of het leuk is om de kroeg in te duiken, maar eigenlijk zitten we er allemaal behoorlijk door heen. Een afzakkertje in ons hostel dan maar. Natuurlijk is afzakken niet mogelijk zonder een stevige fles wodka. Nog even snel de supermarkt in waar wij ons laten voorlichten over de slechts 96 verschillende soorten wodka die er verkocht worden.

Aangekomen in het hostel nog even een groepsgesprek waarin het uiteraard weer gaat over de kern van het leven. Terwijl Jacques zijn kennis van journalistiek uit de kast haalt wordt Frank de hemd van het lijf gevraagd waarbij hij enkele malen zijn wenkbrauwen fronst en afvraagt wat het doel is van dit diepte-interview. Het gesprek gaat over gunnen, vertrouwen en homeostase… in het breedste zin van het woord.

Dag 7
Bij het arriveren op de plaats van bestemming, waar wij de twee voorgaande dagen ook zijn verbleven, krijgt Frank een flinke bak kaviaar in de schoot geworpen. Tot op de dag van vandaag vraagt hij zich nog steeds af aan wie hij dit te danken heeft en waarom… Deze dag stond in het teken van veteranen die gevochten hadden in Afghanistan vele jaren geleden. Niet te weten dat het aanbod familie groter was dan het aanbod veteranen zelf. Na deze nieuwe dag van hart zwoegen zijn wij hartelijk beloond door de gehandicapte associatie met een oorkonde en wat zelfgemaakte koekjes.

Wederom prima gegeten in het centrum van Kaliningrad om een bodempje te leggen voor de avond. Vanavond is de laatste avond samen en dat moet dus worden gevierd door een avondje doorzakken.

Dag 8
Laatste dag. Geen refracties meer. Lekker uitslapen. Ho maar! Om kwart over acht staat, net als iedere ochtend, de groeps oudste in de deuropening om de manschappen tot de orde te roepen. Dit was niet de afspraak. Even douchen, fatsoenlijk ontbijten en nog even drie personen gemeten die van onze aanwezigheid afwisten. Na al deze activiteit nog even aan de conditie gewerkt door middel van enkele potjes tafeltennis. Uiteraard zijn Marc en Frank ook in fantastische topvorm als weleer. Frank en Jan kijken achteraf als laatst nog even naar de oogprothese van een jonge vrouw en informeren haar wat betreft de mogelijkheden.

Langzaam gaan wij op pad richting het vliegveld. Om 13.00 uur komt het busje en de reis naar Kaliningrad Airport zal ongeveer een uur bedragen. Aangekomen op het vliegveld, met gezelschap van Elena, zullen wij nog anderhalf uur moeten wachten alvorens te kunnen inchecken. Nadat Marc nog even de laatste stiekeme fotos heeft gemaakt van douaniers met grote petten en Jan nog even heeft kunnen mokken over de machtsposities van deze figuren kunnen we inchecken. Alvorens het inchecken bedanken wij Elena en geven haar een cadeau als dank voor haar gastvrijheid die zij ons geboden heeft. Altijd stond zij klaar om ons te helpen en te begeleiden op diverse trips. Bij het inchecken nemen wij afscheid van Elena en ze houdt het niet droog. Dit kan natuurlijk ook niet anders; het gebeurt voor een vrouw niet dagelijks dat ze vijf van deze fantastische mannen uit het oog verliest.

Met een tussenstop in Warschau vliegen we weer naar Schiphol; Tijdens de vlucht, welke uitzonderlijk rustig verliep, kregen wij zoals gewoonlijk een klam broodje waarna Frank in zijn luie vliegstoel hallucineert over zijn soepje, biefstukje, gebakken aardappeltjes en knapperige sperzieboontjes die later deze vlucht gaan komen. Niets was minder waar… Na een vlucht van amper twee uur eindelijk terug op vertrouwde grond om te worden herenigd met familie. Nog even een foto gemaakt van de totale groep en op naar huis.

Deze week heeft mij met beide benen op de grond gezet. Je gaat alles wat je hebt meer waarderen. Het heeft ook een keerzijde. Klanten en patienten in Nederland lijken op alle slakken zout te leggen. Natuurlijk belangrijk er wel bij stil te staan dat je leeft in een volledige andere wereld met afwijkende normen en waarden. We zijn geconfronteerd met omstandigheden en pathologie die in Nederland zelden worden gezien. Het is duidelijk merkbaar dat veel gebaseerd is op verwaarlozing, onkunde en gebrek aan geld. Het is in het totaal plaatje te zien dat de welvaart in dit land niet in de buurt komt van de Hollandse standaard. De lucht is verontreinigd, architectuur verpaupert, lonen laag maar levensmiddelen net zo duur. Wat wel goed is is de zorg binnen privéklinieken. Alles is te koop… als je maar geld hebt.

Maurice van Baekel

[dcwsb inline=”true”]