Verslag Ghana (februari 2017)

Kaart in het midden plaatsen
Verkeer knop
Fietsend
Transit

Op uitnodiging van Sister Aba (oprichtster van een oogkliniek) zijn wij Vera, Sjieuwke, Johan en Ellen namens The Optical Foundation en Stichting Zienderogen op vrijdag 17 februari afgereisd naar Jachie in Ghana. Graag stellen wij ons voor:

Vera van Uum, 20 jaar. Momenteel volg ik het laatste jaar van de opleiding Orthoptie. Naast mijn studie werk ik inmiddels 3 jaar met plezier bij Eye Wish Opticiens. Ik sta open om nieuwe avonturen en uitdagingen aan te gaan en om andere mensen te helpen, deze oogmissie naar Ghana sluit daar dus goed bij aan.

Sjieuwke Koorevaar, 25 jaar (tijdens verblijf in Ghana 24 jaar J). Ik ben geboren te Johannesburg, Zuid Afrika. Deze missie was voor mij extra bijzonder doordat ik iets kon betekenen voor Afrikaanse mensen die het hard nodig hebben, het continent waar ik geboren ben. De kans om op missie te gaan heb ik dan ook met beide handen aangepakt. Vlak voor het vertrek naar Ghana heb ik met succes de opleiding Orthoptie afgerond dus kon ik als kersverse gediplomeerde orthoptist aan het werk. Sinds een aantal jaar werk ik met plezier op zaterdag bij Gijsen Optiek.

Johan Franken, 50 jaar jong, al 22 jaar gelukkig getrouwd en samen hebben wij twee kinderen (11 en 13 jaar oud). De liefde voor mijn vak maakt dat ik steeds op zoek ben naar nieuwe uitdagingen binnen mijn vakgebied. Ik werk sinds 1987 in de optiek en heb als post MBO optometrist in 2000 de HBO-overgangsopleiding optometrie gevolgd. Sindsdien is mijn interesse in het onderzoeken van ogen de drijfveer van mijn handelen. De laatste 20 jaar werk ik bij Optiek Oostman te Hoofddorp als contactlensspecialist/optometrist en ben ik vergroeid met spleetlamp, funduscamera en oogspiegel.

Ellen Blom, 50 jaar. Ik ben dit jaar 25 jaar getrouwd en samen hebben we 3 zonen (22, 20 en 13 jaar oud). Ik ben orthoptist sinds 1988. Ik heb gewerkt in het Academisch ziekenhuis in Groningen (3 jaar), het Flevoziekenhuis in Almere (9 jaar) en sinds 2000 ben ik werkzaam in Amstelveen. 15 jaar in Ziekenhuis Amstelland en sinds 1,5 jaar bij oogzorgkliniek Eyescan. Jaren geleden ben ik in contact gekomen met Stichting Zienderogen. In 2012 mocht ik voor het eerst mee op missie naar Roemenië. Een geweldige ervaring en ik raakte onmiddellijk “besmet” met het missievirus. Samengevat: iets kunnen betekenen voor mensen die het hard nodig hebben door iets te doen waar je goed in bent en waar je blij van word. Als bonus krijg je nog wat mee van het land en de cultuur en leer je nieuwe mensen kennen die je nieuwe inspiratie geven. Voor mij is een missie echt een verrijking. Suriname werd in 2014 de 2e bestemming en dit jaar dus Ghana.

Reisverslag
We ontmoeten elkaar op Schiphol (Amsterdam). De afgelopen weken hebben we veel mailcontact gehad maar we hadden elkaar pas één keer eerder live gezien. Daar gaan we dan, op naar Ghana. Spannend, voor Vera is het de eerste keer buiten Europa. We vliegen op Accra de hoofdstad van Ghana. In Ghana spreekt men Ghanees en Engels. We kunnen ons dus verstaanbaar maken bij de meeste mensen. De eerste nacht zullen we hier verblijven omdat het te laat is om nog door te reizen. De volgende dag kunnen we uitgerust naar Kumasi vertrekken met de bus. Nou ja uitgerust… de hele nacht is er muziek te horen en het is erg warm (35+ gr) op de kamer. Als we even stroom hebben zetten we snel de airco aan, dit is alleen van korte duur door de regelmatige stroomuitval. De muziek die we de hele nacht horen blijkt niet van een bar, club of feest te komen maar van een begrafenis afkomstig te zijn.

De 2e dag zien we Ghana bij daglicht. De eerste indrukken van Ghana zijn: oranje (door het zand), veel plastic afval, huisjes met golfplaten als daken, het leven is op straat, manden dragen op het hoofd, kinderen op de rug van hun moeder, kleurrijke kleding, vriendelijke lachende mensen.

We hebben een 4,5 uur durende busreis van Accra naar Kumasi. De bus is luxe, we hebben veel ruimte en er is een goede airco aanwezig. Als we aankomen wacht Sister Aba ons op en brengt ons naar Jachie.

Sister Aba
Wat een vriendelijke, lieve, zorgzame, slimme, ondernemende vrouw in Habijt. We krijgen direct een knuffel en voelen ons meteen welkom. Sister Aba heeft een oogkliniek in Jachie opgezet in 2002. Voordat ze dat heeft gedaan heeft ze 12 jaar in Engeland gewoond en theologie (en optometrie) gestudeerd. Sister Aba wil dat eersteklas oogzorg mogelijk is voor alle patiënten (ongeacht hun levensstandaard, huidskleur of geloof). Sister Aba sluiten wij in ons hart omdat ze goede oogzorg mogelijk maakt voor iedereen en omdat ze alle hulp enorm waardeert. Momenteel is Sister Aba bezig om ook een oogziekenhuis op te zetten.

Verblijf
We verbleven in het klooster (grote ommuurde woning) in Jachie. Dit is een dorp nabij de grote stad Kumasi. In het klooster wonen Sister Aba en 2 andere zusters (beide tijdens ons verblijf niet aanwezig). We kregen ieder een eigen kamer. De kamers waren schoon en we hadden een fan (heel fijn met de warmte hier). Elke ochtend en avond aten we samen met Sister Aba in de eetkamer. Sister Aba kookte elke avond weer heerlijk voor ons. We aten veel rijst, gebakken plantie (soort banaan), vlees of vis.

Screening
Elke ochtend rond 7.30-8.00 uur reed George (taxichauffeur van het busje van de kliniek) ons richting de kliniek. Bij de kliniek haalden we de rest van het team op. Meestal waren dit 6 mensen, hun functies zijn optometrist, student optometrist, student opticien en administratief medewerker. Vanuit de kliniek reden we naar onze screenbestemmingen, veelal scholen. Als we aankwamen zochten we als eerste naar een geschikte plek (in de schaduw) om de visus en refractie uit te kunnen voeren en voor een donkere kamer waar de fundus bepaald kon worden.

Sjieuwke en Vera werkten samen en bepaalden de visus en voerden waar nodig refracties uit. Ellen werkte samen met Frank (student opticien) en bepaalde ook de visus en voerde refracties uit waar nodig. James (student opticien) hielp met vertalen, aangezien niet alle patiënten Engels spreken/verstaan. Refractioneren deden we wanneer een patiënt geen binoculaire visus van 1.0 of hoger haalde (zonder te knijpen met de ogen), monoculaire visus van <0.8 of bij een leeftijd van 35+ voor eventuele additiebepaling.

Binnen in een donkere kamer bepaalden Johan met Richmond (5e jaars optometrie student) en Bright (optometrist) de fundus. Het was erg belangrijk om te kijken of er voortekenen/aanwijzingen waren voor glaucoom. Glaucoom is een veelvoorkomende oogafwijking in Ghana en lijdt in de meeste gevallen tot blindheid. Wanneer men op tijd glaucoom constateert kan dit – ook daar – goed worden behandeld. In Ghana is blindheid een taboe. Als iemand blind is dan wordt die persoon vaak verstoten door de familie of opgelicht op straat bij het betalen van levensmiddelen. Daarom is het van groot belang om dit te voorkomen en glaucoom tijdig te signaleren. In Nederland zijn kinderen met glaucoom vrij zeldzaam, in Ghana komt het veel vaker op jonge leeftijd voor.

De andere studenten gaven uitleg aan de patiënten over het invullen van persoonsgegevens op hun onderzoekformulier en over het opnemen van de visus met behulp van een C of E kaart. De administratief medewerker nam de onderzoekformulieren aan het einde van het onderzoek aan en hield bij welke patiënten gezien moeten worden in de kliniek en welke patiënten goed bevonden waren.

Een screeningdag duurde meestal tot 14.00/15.00 uur, aangezien de scholen om 14.00 uur sluiten. Geen lange dagen (behalve Ateiku) maar wel vermoeiend door de warmte en de grote screeningsaantallen. Aan het einde van de dag brachten we de spullen weer naar de Eye Clinic. Uit Nederland brachten wij een pasdoos met glaasjes, een autorefractometer, een tonometer, een oogspiegel, een skiascoop en 2 visuskaarten mee. Een grote koffer vol met montuurtjes, kant en klare leesbrillen en zonnebrillen hebben we namens Stichting Zienderogen gedoneerd aan de Eye Clinic van Sister Aba.

Overzicht
Hieronder een overzicht van het aantal patiënten die we hebben gezien en hoeveel patiënten hiervan zijn doorgestuurd naar de kliniek (verdenking glaucoom, cataract, refractieafwijkingen of voor cycloplegische refractie).

De screening in Ateiku (Western Region) heeft veel indruk op ons gemaakt. Om in Ateiku te komen hadden we een 3.5 uur durende reis gemaakt (met veel hobbels, zandwegen). Aangekomen in het dorp zaten er al heel veel mensen op ons te wachten, dit keer vooral volwassenen. Aangezien we allemaal goed weten wat onze taak is starten we snel op en staan de spullen vrij vlot op de juiste plek. Wanneer ik (Vera) begin met de visus en de refractie blijkt al snel dat veel mensen cataract, cornea dystrofie of andere oogziekten hebben. Na 10 patiënten te hebben gezien die maximaal een visus van 0.12 halen ben ik diep onder de indruk en wissel ik met Sjieuwke die bij de visuskaart staat. We blijven veel rouleren omdat deze oogaandoeningen veel impact op ons hebben.

De fundusscreening was een hele klus. Een soort partytent met doeken rondom moest voor enige verduistering zorgen. Het was een hele uitdaging om te spiegelen onder daglichtomstandigheden met nauwe pupillen en ogen die veelal mediatroebelingen hadden.

Het is vervelend dat je op dat moment weinig voor deze mensen kunt doen. Ze hebben vaak wel alle hoop op ons gevestigd. Sommige mensen worden doorgestuurd naar het ziekenhuis voor een operatieve ingreep (wanneer men geen geld heeft hiervoor betaalt Sister Aba voor de operatie van één oog zodat ze in elk geval weer iets zien, mocht de operatie goed lukken/bevallen dan kan de familie geld inzamelen voor een operatie van het andere oog). Deze dag hebben we 120 patiënten gezien onder hele warme omstandigheden en waarbij veel vertaald moest worden aangezien de meeste mensen geen Engels spraken of zelfs analfabeet waren. Daarna begonnen we aan de terugreis naar Jachie die 4.5 uur duurde, we kwamen om 23.30 uur aan… het was een lange maar hele leerzame en indrukwekkende dag.

Ervaring Vera
We zijn na de allerlaatste screening naar de opleiding Optometrie van de Universiteit van Kumasi geweest. Hier hebben we contact gelegd met de directeur en 2 docenten. We kregen een rondleiding door de school en door de kliniek en werden voorgesteld in de collegezaal aan een groep 5e jr. studenten (de opleiding duurt in totaal 6 jaar). In Ghana hebben ze geen opleiding Orthoptie, daarom zijn ze zeer geïnteresseerd in lessen over Orthoptie. Sister Aba en het outreach team hebben van ons wat meer geleerd over het screenen van jonge kinderen en over orthoptie. Het is heel belangrijk dat orthoptische informatie wordt gedeeld want vaak worden de kinderen van 6 jaar of ouder pas gezien omdat men niet weet wat te doen met jonge kinderen. Daarom wil ik als ik klaar ben met de opleiding regelmatig terug naar Ghana om mijn orthoptische kennis te delen.

Deze missie heeft me veel geleerd. De zorg van sister Aba en de tevredenheid en waardering van de mensen raakt me bijzonder. Daar kunnen we in Nederland met de goede gezondheidszorg nog veel van leren. Ik hoop dat ik in de toekomst vaker op oogmissie mag om mensen te helpen en iets voor ze te betekenen. Nu ik Afrika heb gezien en ervaren weet ik heel zeker dat ik absoluut nog eens terugga!

Ervaring Sjieuwke
Ik kijk terug op een ongelofelijk mooie, dankbare en zeer leerzame missie, waarbij we bijna 2500 mensen hebben mogen screenen in Ghana. Waarvan ongeveer 20% werd doorverwezen naar de kliniek. Het geeft een voldaan gevoel als je van Sister Aba hoort dat de gescreende kinderen de volgende dag zelf al bij haar in de Eye Clinic langskomen. De samenwerking met de Eye Clinic verliep zeer soepel, beide partijen (zowel ons team als de werknemers van de kliniek) hebben veel van elkaar kunnen leren en kennis uitgewisseld.

Wat ik opvallend vond is dat de Ghanese kinderen bijna geen amblyopie (luie ogen) hebben. We hebben maximaal 3 kinderen et een refractie amblyopie gezien. Verder haalden alle kinderen meteen een goede visus, ook al hadden ze een anisometropie of hoge hypermetropie. Zoals Vera al zei is er geen opleiding Orthoptie in Ghana. Hierdoor hebben wij het team van de Eye Clinic veel kunnen leren over het screenen van jongere kinderen. Het team van de Eye Clinic en Sister Aba wilden hierdoor zelfs twee visuskaarten voor kinderen gaan aanschaffen, zodat ze al op jongere leeftijd kinderen kunnen gaan screenen op oogaandoeningen. In overleg met Stichting Zienderogen hebben wij de visuskaarten bij de Eye Clinic achtergelaten. Zij waren heel blij met deze schenking.

Ik ben dankbaar om mensen te kunnen helpen in een land waar de gezondheidszorg een stuk minder toegankelijk is dan in Nederland. Met een voldaan gevoel vlieg ik terug naar Nederland. Deze onvergetelijke ervaring kan niemand ons meer afnemen. Ik hou me zeker aanbevolen om nogmaals mee te gaan op missie om nog meer mensen te kunnen helpen.

Ervaring Johan             
Deelname aan een oogmissie was voor mij de eerste keer evenals het kennismaken met Afrikaanse continent (op een korte vakantie in Tunesië na). Het veldwerk om met weinig middelen veel te kunnen betekenen voor de medemens heeft mij enorm veel voldoening gegeven. Het was ook zeker een confrontatie met jezelf omdat je ver buiten je comfortzone werkt onder zéér warme omstandigheden. Oogspiegelen bij daglicht in een kleine ruimte met golfplaten als dak in de warme zon is voor mij geen dagelijks gebeuren. Eveneens de confrontatie met veelal vergevorderde oogaandoeningen bij volwassenen en de aanwezigheid van glaucomateuze papillen bij jonge kinderen was een niet alledaagse, leerzame en uitdagende ervaring. Een andere uitdaging voor mij als optometrist was het andersom redeneren; nu eens niet vanuit de reeds bekende diagnose het oog bekijken maar naar een diagnose toewerken door het oog te onderzoeken vanuit nul anamnese/informatie. Dit met enkel een oogspiegel, een 20-D lens en wat pasglaasjes. Met minimale middelen toewerken naar maximaal rendement. Een leerzame ervaring!

Wat voor mij als optometrist ook zeker een verrijking is geweest, was de nauwe samenwerking met de drie orthoptisten. Dit maakte dat de screening bij de veelal jonge schoolkinderen zeer grondig en efficiënt gebeurde. Onderling hebben wij kennis uitgewisseld en deze direct in de praktijk kunnen brengen. Mijn mening is dat samenwerking in de nabije toekomst tussen orthoptisten en optometristen en het ontwikkelen van onze vaardigheden binnen de gezondheidszorg zeer waardevol zal kunnen zijn!

Ervaring Ellen
Voor mij was dit mijn eerste missie naar Afrika. Elke missie is weer anders maar elk missie heeft iets heel bijzonders. Wat deze missie speciaal maakte was de zorg van Sister Aba en de samenwerking met haar team van de Jachie Eye Clinic. De eerste screeningsdag moesten we allemaal een beetje aan elkaar wennen maar met de dag werd onze band hechter en werkten we uiteindelijk samen als een geoliede machine…het DREAMTEAM van Sister Aba.

De Jachie Eye Clinic is echt van toegevoegde waarde omdat patiënten met oogafwijkingen een follow up en eventuele behandeling kunnen krijgen. Tijdens ons verblijf heeft Sister Aba meerdere gescreende patiënten een dag later in de Eye Clinic teruggezien omdat de “white people” hadden gezegd dat ze naar de Eye Clinic in Jachie moesten gaan. Bij alle patiënten bleek het een goede verwijzing te zijn geweest. Wij waren weer blij met deze feedback.

In Ateiku screende ik een tweeling van 4 maanden. Het meisje bleek beiderzijds congenitaal cataract te hebben, haar broertje had heldere lenzen maar bleek myoop. Als alles goed verloopt, wordt het meisje deze maand nog geopereerd (waarschijnlijk in Accra) in de hoop dat ze niet blind door het leven hoeft. Dit meisje zal levenslang op mijn netvlies blijven staan.

Ik ben dankbaar dat we ons steentje bij hebben kunnen dragen in een land waar we ons heel welkom voelden. Ik ben echt een beetje gaan houden van het land en de mensen in Ghana. Daarom hoop ik dat onze missie in de toekomst een vervolg gaat krijgen in welke vorm dan ook.

Dankwoord
Onze dank gaat uit naar iedereen die het ons mogelijk heeft gemaakt om deze missie tot een succes te maken, in het bijzonder:

  • The Optical Foundation
  • Stichting Zienderogen
  • Het team van Jachie Eye Clinic
  • Sister Aba

Ghana 2017 in cijfers
Aantal metingen: 2409
Aantal leesbrillen: 225
Aantal receptbrillen: 0